Phát triển kinh tế tập thể (KTTT) gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc là chủ trương lớn, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với tổ chức sản xuất, tạo sinh kế bền vững cho người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Kinh tế tập thể với nòng cốt là hợp tác xã (HTX) được xác định là thành phần kinh tế quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả KTTT; trong đó xác định rõ việc phát triển HTX phải gắn với khai thác tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, phát triển ngành nghề truyền thống, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và đời sống cho nhân dân.
Cùng với đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030 đặt ra nhiệm vụ bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gắn với phát triển sinh kế bền vững, coi đây là giải pháp căn cơ nhằm giảm nghèo, ổn định đời sống và phát triển lâu dài.
HTX dệt thổ cẩm và dịch vụ du lịch Chiềng Châu
Quán triệt các quan điểm, chủ trương của Trung ương, tỉnh Phú Thọ đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch phát triển KTTT gắn với xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và bảo tồn văn hóa dân tộc. Trong đó, phát triển các HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề truyền thống được xác định là một trong những hướng đi quan trọng nhằm khai thác lợi thế địa phương, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Trên cơ sở đó, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Phú Thọ đã phát huy vai trò là tổ chức đại diện, nòng cốt trong hỗ trợ, định hướng và thúc đẩy khu vực KTTT phát triển đúng hướng, hiệu quả và bền vững. Với chức năng đại diện, hỗ trợ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các HTX, Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ đã chủ động tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh trong việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW và các chương trình, kế hoạch của tỉnh về phát triển KTTT. Liên minh HTX tỉnh tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm như: tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; tư vấn, hỗ trợ thành lập mới HTX; củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX hiện có; đồng thời định hướng phát triển các HTX gắn với lợi thế so sánh của địa phương, đặc biệt là các HTX làng nghề, nghề truyền thống.
Gắn với việc triển khai Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) theo Quyết định số 490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Liên minh HTX tỉnh đã tích cực hỗ trợ các HTX xây dựng, hoàn thiện sản phẩm, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, mẫu mã và giá trị hàng hóa, qua đó từng bước đưa sản phẩm của HTX tham gia sâu hơn vào thị trường.
Một trong những kết quả nổi bật trong phát triển KTTT tại Phú Thọ là việc hỗ trợ các HTX dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc Mường duy trì và phát triển nghề truyền thống. Tiêu biểu là HTX Suối Hoa, xã Tân Lạc – mô hình HTX vừa bảo tồn giá trị văn hóa, vừa tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Các sản phẩm thổ cẩm như vải, khăn, túi, ví, áo, cạp váy… được sản xuất hoàn toàn thủ công, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Mường, đồng thời từng bước được cải tiến về mẫu mã để phù hợp với nhu cầu thị trường.
Năm 2025, một số sản phẩm thổ cẩm của các HTX trên địa bàn huyện Tân Lạc (cũ) đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, khẳng định hiệu quả của mô hình HTX trong phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa.
Xác định con người là yếu tố then chốt trong phát triển KTTT, Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ đặc biệt quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho HTX. Các lớp tập huấn về quản trị HTX, kế toán, xây dựng thương hiệu, kỹ năng bán hàng và chuyển đổi số được tổ chức thường xuyên, góp phần nâng cao năng lực điều hành, quản lý cho đội ngũ cán bộ HTX.
Bên cạnh đó, thông qua phối hợp với các tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương, Liên minh HTX tỉnh đã hỗ trợ các HTX tổ chức các lớp truyền dạy nghề thủ công truyền thống cho lao động nông thôn, phụ nữ và thanh niên. Những mô hình như HTX Thành Công (phường Thống Nhất) hay HTX Lương Phú (xã Mường Bi) đã tạo việc làm tại chỗ cho hàng trăm lao động là đồng bào dân tộc thiểu số, với mức thu nhập ổn định từ 4–10 triệu đồng/người/tháng, góp phần cải thiện đời sống và giữ chân lao động tại địa phương.
HTX Lương Phú, xã Mường Bi
Trong bối cảnh chuyển đổi số là xu thế tất yếu, Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ đã định hướng và hỗ trợ các HTX từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Nhiều HTX đã chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh.
Việc kết nối giữa các HTX với doanh nghiệp, các điểm du lịch, trung tâm giới thiệu sản phẩm OCOP cũng được chú trọng, góp phần hình thành chuỗi giá trị, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm HTX gắn với quảng bá văn hóa địa phương.
Thực tiễn tại tỉnh Phú Thọ cho thấy, phát triển kinh tế tập thể gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc là hướng đi đúng đắn, phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước và điều kiện thực tiễn của địa phương. Với vai trò là tổ chức nòng cốt trong hỗ trợ và định hướng phát triển KTTT, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Phú Thọ đã và đang đồng hành hiệu quả cùng các HTX, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.
Đây là nền tảng quan trọng để khu vực kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh tiếp tục phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, xây dựng nông thôn mới và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc trong giai đoạn tới.
Thanh Tâm
Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ