Trong bức tranh phát triển kinh tế tập thể (KTTT) của tỉnh Phú Thọ những năm gần đây, bên cạnh những kết quả tích cực về số lượng hợp tác xã (HTX) thành lập mới, mở rộng quy mô và từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động, vẫn còn tồn tại một số HTX đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể. Đây là vấn đề mang tính tồn đọng qua nhiều giai đoạn, cần được tiếp tục quan tâm, xử lý phù hợp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế tập thể trong thời gian tới.
Trong giai đoạn 2021–2025, tỉnh Phú Thọ đã triển khai nhiều giải pháp nhằm củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực KTTT, trong đó có việc rà soát, giải thể các HTX hoạt động không hiệu quả. Kết quả, toàn tỉnh đã thực hiện giải thể được 362 HTX, đạt khoảng 66,3% kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh vẫn còn 333 HTX đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể. Trong đó, có 274 HTX tồn đọng từ trước năm 2020 và 59 HTX phát sinh trong giai đoạn 2021–2025.
Phần lớn các HTX này đã ngừng hoạt động trong thời gian dài, không còn phát sinh giao dịch sản xuất, kinh doanh, song vẫn tồn tại về mặt pháp lý. Điều này phần nào ảnh hưởng đến công tác thống kê, đánh giá thực chất hiệu quả hoạt động của khu vực HTX.
Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, không ít HTX sau một thời gian hoạt động kém hiệu quả đã rơi vào trạng thái “đóng băng”, rồi dần “biến mất” khỏi đời sống kinh tế địa phương. Có những HTX nông nghiệp được thành lập từ nhiều năm trước, sau khi chuyển đổi theo Luật HTX mới không thành công, đã ngừng hoạt động nhưng không tiến hành giải thể. Trụ sở HTX bỏ không, sổ sách thất lạc, ban quản trị không còn hoạt động, thành viên tản đi làm ăn riêng. Khi cơ quan quản lý vào cuộc, việc xác minh thông tin, tập hợp hồ sơ gần như không thể thực hiện đầy đủ.
Một số HTX dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp sau giai đoạn đầu hoạt động cầm chừng, gặp khó khăn về thị trường, vốn và quản trị, đã dừng hoạt động. Tuy nhiên, do còn tồn tại các khoản nợ nhỏ lẻ hoặc chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính, việc giải thể bị “treo” kéo dài. Thậm chí, có những trường hợp HTX không còn người đại diện hợp pháp. Chủ nhiệm hoặc giám đốc HTX đã chuyển đi nơi khác, không liên hệ được; thành viên không còn gắn bó; chính quyền địa phương cũng gặp khó khăn trong việc xác định đầu mối làm việc. Khi đó, HTX tồn tại trên giấy tờ nhưng thực tế đã “tan rã”.
Qua rà soát cho thấy, việc các HTX đã ngừng hoạt động nhưng chưa thể hoàn tất thủ tục giải thể chủ yếu xuất phát từ một số khó khăn, vướng mắc như: Một số HTX còn tồn tại nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước, tổ chức tín dụng hoặc các bên liên quan. Trong khi đó, khả năng thanh toán của HTX hạn chế, việc xử lý các khoản nợ gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện giải thể. Bên cạnh đó, nhiều HTX không còn nguồn kinh phí để thực hiện các thủ tục giải thể theo quy định. Đây là một trong những nguyên nhân khiến quá trình hoàn tất hồ sơ pháp lý kéo dài. Ngoài ra, một số HTX đã ngừng hoạt động từ lâu, hồ sơ, sổ sách không đầy đủ, thông tin thay đổi qua nhiều thời kỳ, gây khó khăn trong việc hoàn thiện thủ tục. Trong một số trường hợp, việc liên hệ với người đại diện HTX hoặc ban quản trị gặp khó khăn, ảnh hưởng đến quá trình phối hợp xử lý.
Việc tồn tại các HTX ngừng hoạt động nhưng chưa giải thể phần nào ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước đối với khu vực KTTT. Số liệu thống kê chưa phản ánh đầy đủ tình hình hoạt động thực tế, từ đó tác động nhất định đến công tác đánh giá, xây dựng chính sách. Bên cạnh đó, một số nguồn lực liên quan đến HTX như đất đai, tài sản chưa được khai thác hiệu quả, cần được tiếp tục rà soát, xử lý theo quy định.
Trong bối cảnh tỉnh Phú Thọ bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý các HTX ngừng hoạt động, mà còn hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả chung của toàn bộ khu vực KTTT. Việc tiếp tục rà soát, phân loại và xử lý phù hợp đối với các HTX đã ngừng hoạt động là cần thiết, góp phần làm rõ thực trạng, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong công tác quản lý.
Để từng bước tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc nêu trên, trong thời gian tới cần tiếp tục triển khai đồng bộ một số giải pháp: Tiếp tục rà soát, phân loại cụ thể các HTX đã ngừng hoạt động theo từng nhóm để có phương án xử lý phù hợp. Tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ về thủ tục pháp lý đối với các HTX trong quá trình giải thể. Nghiên cứu, đề xuất cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các HTX không còn khả năng tài chính để thực hiện giải thể. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong xử lý các vấn đề về tài chính, tài sản và thủ tục pháp lý… Đồng thời, chú trọng nâng cao chất lượng thành lập mới, tăng cường công tác theo dõi, hỗ trợ HTX trong quá trình hoạt động nhằm hạn chế phát sinh các HTX hoạt động kém hiệu quả.
Thực trạng HTX ngừng hoạt động nhưng chưa giải thể là vấn đề tồn tại qua nhiều giai đoạn, cần có lộ trình và giải pháp phù hợp để xử lý.
Trong thời gian tới, với sự vào cuộc của các cấp, các ngành và sự phối hợp đồng bộ trong triển khai giải pháp, việc từng bước tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế tập thể, tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định và bền vững.
Thanh Tâm
Liên minh HTX tỉnh