Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và tính minh bạch của sản phẩm, việc chuyển đổi sang sản xuất nông nghiệp hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao và xây dựng chuỗi giá trị đang trở thành xu hướng tất yếu đối với các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp.
Tại Phú Thọ, quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với phát triển kinh tế tập thể đang tạo ra những chuyển biến tích cực. Nhiều HTX đã mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng thu nhập cho thành viên.
Những năm gần đây, khu vực kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh tiếp tục duy trì đà phát triển. Toàn tỉnh hiện có trên 1.597 HTX đang hoạt động, trong đó hơn 1.133 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Nhiều HTX đã trở thành hạt nhân liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản và góp phần quan trọng vào chương trình xây dựng nông thôn mới. Con số này cho thấy khu vực kinh tế tập thể vẫn đang có sức hút và tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong điều kiện mới.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều HTX vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Phần lớn các HTX nông nghiệp có quy mô nhỏ, năng lực quản trị còn hạn chế, thiếu vốn đầu tư, thiếu liên kết thị trường và chưa xây dựng được thương hiệu đủ mạnh. Trong khi đó, yêu cầu của thị trường ngày càng cao, đòi hỏi sản phẩm không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn phải có khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn và được tổ chức theo chuỗi giá trị. Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi tư duy phát triển HTX từ “sản xuất những gì mình có” sang “sản xuất những gì thị trường cần”; từ tư duy sản xuất đơn thuần sang kinh tế nông nghiệp hiện đại.
Hiện nay, tỉnh Phú Thọ đã hình thành hàng trăm vùng sản xuất tập trung với tổng diện tích hàng chục nghìn ha, trong đó nhiều vùng sản xuất đang áp dụng quy trình VietGAP, GlobalGAP và từng bước chuyển sang hướng hữu cơ. Riêng trong lĩnh vực trồng trọt, tỉnh đã triển khai nhiều mô hình sản xuất lúa hữu cơ chất lượng cao, mô hình rau an toàn và cây ăn quả theo tiêu chuẩn VietGAP. Những mô hình này không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, sản xuất hữu cơ đang mở ra cơ hội lớn cho các HTX bởi đây là phân khúc có giá trị gia tăng cao và phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại. Không còn chạy theo sản lượng đơn thuần, nhiều HTX đã bắt đầu chú trọng hơn đến chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất và xây dựng thương hiệu. Đây chính là nền tảng quan trọng để phát triển bền vững trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất của các HTX hiện nay là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm. Nếu như trước đây nhiều sản phẩm nông nghiệp được tiêu thụ chủ yếu qua thương lái thì hiện nay ngày càng nhiều HTX đã áp dụng tem điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc và tham gia các sàn thương mại điện tử. Thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc, người tiêu dùng có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về đơn vị sản xuất, quy trình canh tác, tiêu chuẩn chất lượng và thời gian thu hoạch sản phẩm. Đây được xem là “tấm vé thông hành” giúp nông sản địa phương tiếp cận các hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch cũng như các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng. Không chỉ tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, việc áp dụng truy xuất nguồn gốc còn giúp HTX nâng cao năng lực quản trị, kiểm soát chất lượng và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại.
Thực tế tại Phú Thọ cho thấy nhiều HTX đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất và đạt được kết quả tích cực. Tại xã Bản Nguyên, HTX Dịch vụ nông nghiệp Cao Xá đã xây dựng thành công vùng sản xuất rau VietGAP với diện tích trên 7 ha. Các hộ thành viên được hướng dẫn áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật từ khâu sản xuất, thu hoạch đến sơ chế và tiêu thụ sản phẩm. Nhờ duy trì chất lượng ổn định, sản phẩm rau của HTX hiện đã có mặt tại nhiều bếp ăn tập thể, trường học và cửa hàng thực phẩm an toàn trong tỉnh.
Trong khi đó, một số HTX trên địa bàn tỉnh đã từng bước ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất thông qua hệ thống nhà màng, nhà lưới, tưới tự động và giám sát môi trường bằng thiết bị thông minh. Những mô hình này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro do thời tiết mà còn tạo ra sản phẩm đồng đều về chất lượng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
HTX Nông nghiệp hữu cơ Mơ Đức là một trong những mô hình tiêu biểu về chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ gắn với chế biến sâu và xây dựng sản phẩm OCOP. Từ quy mô sản xuất ban đầu còn nhỏ, HTX đã từng bước hình thành chuỗi liên kết sản xuất, phát triển sản phẩm chế biến từ ốc nhồi và đưa sản phẩm chả ốc nhồi trở thành sản phẩm OCOP của địa phương. Mô hình của HTX Mơ Đức cho thấy khi biết khai thác lợi thế bản địa, kết hợp sản xuất sạch với xây dựng thương hiệu thì nông sản hoàn toàn có thể tạo ra giá trị gia tăng cao hơn nhiều lần so với hình thức sản xuất truyền thống.
Song hành với phát triển sản xuất hữu cơ, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy khu vực kinh tế tập thể phát triển. Hiện nay, Phú Thọ có gần 700 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Trong đó, khu vực HTX đóng góp khoảng 127 sản phẩm OCOP, chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số sản phẩm OCOP của toàn tỉnh. Nhiều HTX đã chủ động đầu tư bao bì, nhãn mác, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm để nâng hạng OCOP từ 3 sao lên 4 sao, 5 sao. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng, không ít sản phẩm OCOP hiện nay vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây là bài toán đặt ra đối với các HTX trong việc tăng cường xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp và tham gia sâu hơn vào các kênh phân phối hiện đại.
Để phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, nhiều HTX vẫn cần nguồn lực đáng kể để đầu tư cơ sở vật chất, nhà xưởng, thiết bị bảo quản và chế biến sản phẩm. Thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ đã tích cực phối hợp với Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX và các tổ chức tín dụng nhằm tạo điều kiện cho các HTX tiếp cận nguồn vốn ưu đãi phục vụ sản xuất kinh doanh. Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cũng được đặc biệt quan tâm. Nhiều lớp tập huấn về Luật Hợp tác xã, quản trị HTX, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và kỹ thuật sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ đã được tổ chức nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý HTX. Thực tiễn cho thấy, vốn là điều kiện cần, nhưng con người mới là yếu tố quyết định sự thành công của HTX. Khi cán bộ quản lý có tư duy thị trường, biết xây dựng chiến lược phát triển và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị thì hiệu quả hoạt động sẽ được nâng lên rõ rệt.
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, các HTX đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vai trò của mình. Từ việc áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn, xây dựng sản phẩm OCOP, phát triển thương hiệu đến ứng dụng chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc, nhiều HTX tại Phú Thọ đang từng bước tạo dựng vị thế mới trên thị trường.
Dù vẫn còn không ít khó khăn về vốn, nhân lực và thị trường tiêu thụ, nhưng với sự đồng hành của các cấp, các ngành và sự chủ động đổi mới của chính các HTX, mô hình kinh tế tập thể gắn với nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao và chuỗi giá trị được kỳ vọng sẽ tiếp tục trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững trên địa bàn tỉnh trong những năm tới.
Thanh Tâm
Liên minh HTX tỉnh