Du lịch hiện nay được xem là một ngành kinh tế mũi nhọn, bởi nó mang lại nguồn thu nhập lớn cho nền kinh tế, tạo việc làm, là cơ sở bảo vệ môi trường sinh thái bền vững. Phát triển ngành dịch vụ đồng nghĩa với việc đầu tư cơ sở hạ tầng, bảo tồn, gìn giữ, phát triển bản sắc văn hóa dân tộc, mở rộng các mô hình, dịch vụ du lịch gắn kết với các hoạt động sản xuất tại địa phương. Nhận thức được tầm quan trọng của du lịch, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030 là đón 10 - 10,5 triệu lượt khách quốc tế; 47 - 48 triệu lượt khách nội địa; tổng thu từ khách du lịch đạt 17 - 18 tỷ USD. Theo Tổng cục Du lịch, ngành du lịch năm 2025 đã hoàn thành và vượt chỉ tiêu khi đón khách quốc tế thứ 20 triệu và dự kiến đến hết năm sẽ đón 21 triệu lượt khách du lich quốc tế, tổng thu từ du lịch ước đạt 40 tỷ USD. Với những nỗ lực không ngừng, năm 2025 Du lịch Việt Nam tiếp tục là điểm đến nổi bật trong bảng xếp hạng của tạp chí du lịch Condé Nast Traveller (Mỹ) với các vị trí: “Quốc gia thân thiện nhất thế giới” - đứng thứ 6; “Điểm đến hấp dẫn nhất thế giới” - đứng thứ 9; “Điểm đến ẩm thực hấp dẫn nhất thế giới” - đứng thứ 4 (trong số 15 quốc gia được bình chọn).
Hòa Bình với Khu du lịch Hồ Hòa Bình là điểm du lịch quốc gia, với các điểm du lịch tâm linh, nghỉ dưỡng và cảnh quan thiên nhiên, thu hút đông đảo khách du lịch. Du khách cũng có thể đến các khu nghỉ dưỡng sinh thái chất lượng cao như: Mai Châu Hideaway Resort, Ba Khan village Resort ngay sát hồ Hòa Bình, ngoài ra còn có xóm Ngòi, xóm Chiến xã Suối Hoa; điểm du lịch Đá Bia, Xóm Ké xã Đà Bắc… Với nhiều điểm du lịch ven hồ Hòa Bình năm 2024 Hòa Bình được tạp chí du lịch Condé Nast Traveller xếp vào danh sách “71 điểm du lịch đẹp nhất thế giới” và là địa điểm duy nhất của Việt Nam được xếp loại.
Trong 6 tháng đầu năm 2025, lượng khách du lịch đến Hòa Bình khoảng 3 triệu lượt, trong đó khách nước ngoài khoảng 470.000 lượt; khách nội địa khoảng 2.530.000 lượt. Ước tính năm 2025 có khoảng 6 triệu lượt khách du lịch, trong đó khoảng 1 triệu lượt khách quốc tế và 5 triệu lượt khách nội địa.
Với những tiềm năng và lợi thế trên, vùng Hồ Hòa Bình là cơ hội để phát triển các HTX du lịch với nhiều dịch vụ khác nhau như: Đưa đón khách bằng tàu thuyền, thưởng thức ẩm thực, tiệc ngoài trời, bơi thuyền, câu cá, cắm trại, đốt lửa trại, leo núi và ngủ nghỉ….Bên cạnh cảnh quan vùng Hồ Hòa Bình, những bản làng đồng bào dân tộc thiểu số có những nét văn hóa phong phú, đa dạng, độc đáo cũng tạo nên những hấp dẫn cho du khách. Những loại hình du lịch trải nghiệm như tự dệt thổ cẩm, bắn nỏ, các trò chơi dân gian, giao lưu văn hóa, văn nghệ và vận chuyển khách bằng xe điện đang thu hút lượng lớn khách du lịch trong và ngoài nước. Ngày 25/3/2021 Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 439/QĐ-TTg Phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Khu du lịch quốc gia Hồ Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình đến năm 2035 với mục tiêu phát triển thành trung tâm du lịch trọng điểm, đa dạng loại hình (du lịch lòng hồ, văn hóa, sinh thái), kết nối liên vùng Tây Bắc, hướng đến mục tiêu đón 9 triệu lượt khách vào năm 2035.
Để góp phần vào sự nghiệp phát triển du lịch vùng Hồ Hòa Bình các HTX đã đóng góp công sức đáng kể tạo nên sự hấp dẫn riêng biệt này. Trên vùng Hồ đã xây dựng hai cảng đón, trả khách, thành lập ban quản lý cảng, mỗi cảng có từ 2 - 3 HTX thực hiện dịch vụ vận chuyển khách, các thành viên thực hiện theo quy chế quy định đón, trả khách đảm bảo an toàn cho khách, không tranh giành, lôi kéo khách, mỗi chuyến đi đều được cấp phép của bến và theo thứ tự điều hành của HTX, điều này đã đảm bảo cho an ninh, an toàn, trật tự bến bãi, tạo niềm tin cho khách ngay điểm đầu du lịch. Trung bình mỗi HTX có khoảng 40 thuyền, HTX có nhiều nhất gần 90 thuyền vận chuyển khách. Khách được du ngoạn, ngắm cảnh, hát karaoke trên cung đường di chuyển đến các điểm du lịch tâm linh, du lịch sinh thái… tạo sự hưng phấn cho mỗi chuyến du lịch. Tại các điểm du lịch đều có HTX quản lý các dịch vụ ăn, uống, quà lưu niệm, các sản phẩm địa phương cho du khách lựa chọn. Đây là hình thức quảng bá hình ảnh các sản vật địa phương đến du khách, đưa sản phẩm gần hơn đến người tiêu dùng. Trong chuyến đi khách còn được tham quan các mô hình HTX nuôi trồng thủy sản trên hồ, thưởng thức ẩm thực từ cá tự nhiên và cá nuôi trên hồ, đây là những trải nghiệm mà du khách khó có thể nào quên. Trên các bản làng HTX đã chủ động cung cấp các dịch vụ xe điện, các trò chơi dân gian, đốt lửa trại truyền thống, giao lưu văn hóa, văn nghệ, giao lưu ẩm thực. Từ bản này đến bản khác du khách được trải nghiệm dịch vụ xe điện, lái xe là người dân bản địa, có thể giới thiệu với du khách những đặc điểm của địa phương, trong mỗi bản khách được tham quan, những nét văn hóa riêng, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của mỗi bản như: Bản Lác, Pom Cọong, Nà Chiềng, Bản Nhót, Chiềng Sại, Bản Văn…hoặc các xóm mơ, ké, ngòi…du khách được nghỉ dưỡng, trải nghiệm các dịch vụ và thưởng thức sản vật của từng bản. Các dịch vụ du lịch đều có vai trò của HTX trong việc tham gia xây dựng ý tưởng, đầu tư, tổ chức thực hiện và vận hành các dịch vụ, có như vậy các hộ kinh doanh du lịch mới gắn kết với nhau tạo thành cộng đồng du lịch và tạo nên bản sắc riêng như: HTX Hoa Ban cùng các thành viên cung cấp dịch vụ trải nghiệm dệt thổ cẩm với lệ phí như nhau, khách được tham quan, mua sắm quà lưu niệm (quần, áo, túi, váy, ví, khăn) từ vải thổ cẩm do người dân tự dệt và tự mình dệt vải thổ cẩm. HTX xe điện Bảo Châu với dịch vụ vận chuyển khách và giới thiệu các sản phẩm nông sản thành viên tự sản xuất; HTX Đà Giang ECO với dịch vụ nướng cá và thưởng thức ẩm thực từ cá, nuôi trai nước ngọt lấy ngọc hướng đến làm quà tặng là hướng đi mới cho HTX…Hiệu quả từ phát triển du lịch vùng Hồ Hòa Bình đã tạo ra công ăn việc làm cho hàng nghìn người dân bản địa, cho nhiều HTX, góp phần tăng thu nhập, phát triển kinh tế địa phương, xây dựng môi trường du lịch và môi trường kinh doanh lành mạnh.
Với vai trò tập hợp người dân xây dựng HTX, tạo nên sức mạnh kinh tế tập thể, tạo động lực cùng phát triển, gắn kết các hoạt động cộng đồng vào phát triển du lịch là hướng đi đúng đắn của các HTX trên vùng Hồ Hòa Bình. Để đem lại những điểm nhấn, ấn tượng cho du lịch vùng Hồ Hòa Bình các HTX cần cố gắng nhiều hơn nữa trong việc chủ động dẫn dắt, xây dựng ý tưởng, định hướng phát triển và là thành phần chính trong triển khai các dịch vụ, đầu tư, vận hành hoạt động hiệu quả, bền vững.
Trước đây, sự phát triển du lịch là sự tự phát của người dân bản địa, chưa có đầu mối nên manh mún, nhỏ lẻ và không tạo được hiệu ứng tích cực. Khi xuất hiện các HTX hoạt động du lịch và các dịch vụ du lịch, môi trường du lịch đã khởi sắc, tạo thêm động lực thúc đẩy du lịch vùng Hồ Hòa Bình ngày càng phát triển. Trong thời gian tới dưới sự chỉ đạo, đầu tư của tỉnh, du lịch vùng Hồ Hòa Bình sẽ để lại nhiều ấn tượng, cảm xúc cho du khách, việc đạt và vượt các chỉ tiêu đặt ra sẽ dễ dàng hoàn thành.
Hoài Giáp
Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ